POLSKA I ŚWIAT W XII i XIV w.

Turcy Seldżuccy – pochodzące z Azji centralnej ludy tureckie, które w X w. znalazły się pod ponowanie wodza Seldżuka i jego następców.

Ziemia Święta – wywodząca się z Biblii nazwa terenów między Półwyspem Synaj, a Libanem (Jerozolima).

1095r. – synod w Clermont (papież Urban II wzywa rycerstwo Europy do wojny z niewiernymi)

1099r. – opanowanie Jerozolimy przez krzyżowców

Krucjaty , wyprawy krzyżowe – wyprawy, walki z niewiernymi.

Lewant – obszar królestwa Jerozolimskiego

Saladyn – wódz, który zjednoczył Turków i Arabów do odzyskania Palestyny.

1187r. wódz Saladyn rozbił siły chrześcijan i opanował Jerozolimę

1291r. – zdobycie Akki przez muzułmanów

Skutki wypraw krzyżowych:

- ożywienie wymiany handlowej z Lewantem

- kontakty z Bizancjum Bliskim Wschodem  

- udoskonalenie średniowiecznych technik walki

-śmierć znacznej części ludności

-nasilenie prześladowań religijnych

Krzyżacy (Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie) – założony w 1190 r. powołani zostali do opieki nad krzyżowcami i pielgrzymami pochodzącymi z Niemiec

Templariusze (Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona) – zakon powstał w 1119 r.

Joannici (Zakon Szpitalników św. Jana z Jerozolimy) – założony w 1113 r. pomagali w krucjatach

1138 r. – śmierć Bolesława Krzywoustego, wejście w życie jego testamentu

1180 r. – zjazd w Łęczycy, na którym uznano władzę senioralna dla Kazimierza Sprawiedliwego

1227 r. – zjazd w Gąsawie, zabicie Leszka Białego

Komturie – prowincje krzyżackie

Kolonizacja ziem zdobytych przez Krzyżaków przyniosła im największe sukcesy

W 1309 r. przeniesiono stolicę państwa z Wenecji do Malborka

Pod koniec XIII w. do walki o koronę, symbolizującą jedność i niezależność państwa, stanęli książęta śląski – Henryk Probus, kujawski – Władysław Łokietek oraz wielkopolski – Przemysław II

Skutki rozbicia dzielnicowego:

-wysokie cła za przekraczanie granic

-osłabienie granic państwa

-utrata pozycji na arenie między narodowej

Princeps - ten który zajmuje pierwsze miejsce

Dzielnica senioralna – dzielnica najstarszego syna Bolesława Krzywoustego

1180 – zjazd w Łęczycy (K. Sprawiedliwy princepsem)

1227 – zjazd w Gąsawie

Przywilej składu – prawo nakazujące aby przemierzający kraj kupcy sprzedawali swoje towary na rynku miast

Prawo przymusu drogowego – nie pozwalało kupcom omijać miast z nadanym przywilejem składu

1364 – ufundowanie Akademii Krakowskiej

Reformy Kazimierza Wielkiego

.Centralizacja władzy

-wprowadzenie nowego podziału administracyjnego kraju

-ustanowienie starosty, który pełnił funkcję namiestnika królewskiego na danym obszarze, dowodził armią,zarządzał zamkami i dobrami królewskimi,sprawował sądy

-powołanie nowych urzędów centralnych

IIReforma ustawodawcza

-częściowe ujednolicenie systemu prawnego dawnych dzielnic

-szlachta musiała udowodnić swoje pochodzenie

-rozszerzenie prawa dziedziczenia gospodarstwa dla chłopów

-ograniczenie lichwy

III Wzmocnienie gospodarcze państwa

-powstawanie nowych miast i wsi

-rozwój handlu

-rozwój górnictwa(kopalnie soli, srebra i ołowiu)

-utworzenie pieniężnego skarbu państwa

-wprowadzenie nowych podatków

IV Rozwój nauki

-utworzenie pierwszego w Polsce uniwersytetu:Akademia Krakowska 1364r

ŚREDNIOWIECZNI SZPIEDZY

Okryte tajemnicą fakty dotyczące konfliktu polaków z Krzyżakami poznano dopiero w  latach współczesnych. Było to możliwe dzięki znaleziskom pochodzącym z zasobów archiwalnych w Berlinie, gdzie obecnie przechowuje się dokumenty o działalności zakonu krzyżackiego. Wynika z nich, że przed wybuchem każdej wojny obie strony - polska i krzyżacka - werbowały szpiegów. Do głównych zadań należało zdobywanie informacji o planach działania przeciwnika oraz liczebności jego sił zbrojnych.
Szpiedzy buli rekrutowani spośród ludzi wykształconych, potrafiących szybko podejmować decyzje w trudnych sytuacjach. Najczęściej werbowano kupców i osoby duchowne - utrzymywali oni bowiem rozległe kontakty i znali języki obce, a przede wszystkim podróżowali po całym kraju i często wyjeżdżali za granicę. Cenni okazywali się zwłaszcza, ci którzy potrafili dotrzeć do najpilniejszych strzeżonych tajemnic wroga.

Wysokość wynagrodzenia szpiegów zależała od ich kompetencji oraz od zdobytych informacji. Zarówno wielki mistrz krzyżacki, jak i król polski hojnie nagradzali swoich najskuteczniejszych agentów i płacili im od 5 do 20 grzywien, czyli od 1 do 4 kg srebra.

OSADNICTWO KRZYŻACKIE

Krzyżacy, aby umocnić opanowane ziemie, budowali twierdze oraz sprowadzali osadników z Niemiec. Przybywającym rycerzom nadawano w Prusach wielkie dobra, a chłopi niemieccy, osiedlający się na podbitych terenach, cieszyli się dość dużą swobodą. Do połowy XIV w. zakon krzyżacki założył około 1400 wsi. Każda z nich miała regularną zabudowę i obejmowała co najmniej 20 gospodarstw. W niektórych wsiach wznoszono również kościoły parafialne. Z kolei w zachodniej części państwa zakonnego dynamicznie rozwijały się miasta, których do 1410 r. powstało aż 93. Stały się one głównymi ośrodkami handlu oraz rzemiosła. Dzięki tym działaniom państwo krzyżackie stało się w krótkim czasie potęgą gospodarczą.

Zamek w Lidzbarku Warmińskim
 położony jest w  miejscu,
 gdzie przed przybyciem krzyżaków
 istniała pruska osada Lecbark.
Została ona podbita w 1240 r.

WYPRAWY KRZYŻOWE

PRZYCZYNY WYPRAW KRZYŻOWYCH

Na początku II tysiąclecia w Europie Zachodniej znacznie wzrosła liczba ludności. Dużej grupie rycerstwa zaczęło wkrótce brakować środków na utrzymanie. Obowiązujące wówczas prawo dziedziczenia zapewniało bowiem tylko majątek tylko najstarszemu synowi. Młodsi natomiast musieli wstępować do klasztorów bądź rozpoczynali służbę u możnowładców. Coraz więcej rycerzy szukało także innych źródeł zysku, napadając na wsie, a także rabując kupców i wędrowców. W rozwiązaniu tych problemów mogły pomóc wyprawy wojenne poza Europę oraz podbój nowych terytoriów. Pozwoliłoby to zubożałemu rycerstwu na zdobycie bogatych łupów i ziem.
                W tym samym czasie na Bliskim Wschodzie, państwa arabskie, osłabione wewnętrznymi walkami zostały zaatakowane przez koczownicze plemiona Turków Seldżuckich. Lud ten opanował Syrię i Palestynę oraz posiadłości Bizancjum leżące w  Azji Mniejszej. Seldżucy, tak jak Arabowie, byli muzułmanami. W przeciwieństwie jednak to ludności arabskiej nieprzychylnie traktowali pielgrzymki chrześcijan do miejsc świętych w Palestynie – Jerozolimy i Betlejem. Zaczęli też zagrażać Konstantynopolowi, którego władcy zmuszeni byli zabiegać na Zachodzie o pomoc w odparciu tureckich najeźdźców.
                W tej sytuacji na Synodzie w Clermont w 1095 r. papież Urban II wezwał chrześcijan do wojny z niewiernymi i walki o wyzwolenie z ich rąk Ziemi Świętej. Apel spotkał się z poparciem zarówno rycerstwa, jak i biedniejszych warstw społecznych, ponieważ papież obiecywał uczestnikom wypraw zbawienie duszy. Ponadto możliwość zdobycia bogactw oraz nowych terenów dawała nadzieję na poprawę warunków materialnych.

WOJNA O ZIEMIĘ ŚWIĘTĄ

W odpowiedzi na papieskie wezwanie, do walki z muzułmanami ruszyli rycerze oraz przedstawiciele uboższych grup społecznych z całej Europy. Chrześcijanie, którzy brali udział w wyprawach do Ziemi Świętej, nosili przyszywany do ubrań znak krzyża z czerwonego materiału. Stąd od łacińskiego słowa crux, oznaczającego krzyż, pochodzi nazwa krucjaty lub wyprawy krzyżowe. Ich uczestnicy natomiast określani byli jako krzyżowcy.
                W ciągu prawie 200 lat odbyło się siedem krucjat. W pierwszej z nich, podjętej w 1096 r., brało udział zachodnioeuropejskie rycerstwo – głównie z Francji i Włoch – oraz kilkadziesiąt tysięcy uzbrojonych pielgrzymów. Wyprawa trwała aż trzy lata, a jej uczestnicy  okazali się wyjątkowo chciwi i okrutni. Rabowali i dokonywali rzezi Żydów podczas przemarszu przez Europę, a także zabijali muzułmanów na podbijanych terytoriach. W końcu, po licznych bitwach, armia krzyżowców stanęła w 1099 r. pod murami Jerozolimy. Po trwającym 40 dni oblężeniu miasto upadło, a zdobywcy barbarzyńsko wymordowali jego mieszkańców. 

PRUSKA WARSZAWA - prowincjonalne miasteczko zaborczej monarchii

Regres. W grudniu 1795 r., w wyniku traktatów trzeciego rozbioru Polski, Warszawa na niemal 11 lat znalazła się pod panowaniem pruskim. Liczba mieszkańców spadła ze 120 tys. niemal o połowę. Wzrosła imigracja Niemców i Żydów. „Warszawa była w stanie fizycznej i moralnej niemocy, jak po odbytej ciężkiej chorobie, jak po morowej zarazie. (…) Młodzież gdzieś tam zniknęła, bankierowie pobankrutowali, kupcy pozamykali sklepy, nie mając komu sprzedawać, rzemieślnicy bezczynni, z założonymi rękoma siedzieli, rozmyślając: czy stanie chleba na jutro dla żony i dzieci” – wspominał Leon Potocki, pisarz i pamiętnikarz.

                Z kolei pisarz Antonii Magier notował: „Nowych domów nie stawiano, bo zdawało się, iż dosyć było już murów na małą wtedy ludność Warszawy”. Niszczały opuszczone domostwa i pałace. Brakowało pieniędzy na naprawy bruku. Wstrząs polityczny spowodował upadek wielu przedsiębiorstw i fabryk. Ucierpiały niemal wszystkie gałęzie wytwórczości, z powodzeniem rozwijał się jedynie przemysł spożywczy. Znacznie wzrosły podatki.

Pruskie porządki. W Warszawie wprowadzono pruską administrację cywilną (na czele głównego jej organu, Kamery, stał prezydent Anton Ludwig Graf von Hoym) i ustanowioną ponad nią wojskową (tzw. Gouvernement Warschau). Miasto uczyniono siedzibą trzynastotysięcznego pruskiego garnizonu. W obawie przed wzmożeniem ruchu niepodległościowego represjonowano osoby przed 1795 r. związane z obozem reformatorskim, wojskowych oraz uczestników powstania kościuszkowskiego. jednak na niewiele się to zdało, Warszawa stała się jednym z głównych ośrodków powstawania tajnych związków patriotycznych, m.in. powołanego z inicjatywy polskich jakobinów Zgromadzenia Centralnego (1796) i Towarzystwa Republikanów Polskich (1798).

                Wprowadzono cenzurę, którą rozciągnięto na wszelkie wydawnictwa prasowe, utwory teatralne i beletrystyczne, programy szkolne, a nawet listy gratulacyjne i kondolencyjne.  

Zycie umysłowe i kulturalne. Władze miały zamiar za pomocą szkół zaprowadzić pruskie wzorce, jednak robiły to mało konsekwentnie. W niekontrolowany sposób rozwijało się szkolnictwo prywatne. Ośrodkiem życia umysłowego stało się powstałe z inicjatywy Stanisława Staszica w 1800 r. Towarzystwo Przyjaciół Nauk, w którym działali m.in. Samuel Linde, bracia Jan i Jędrzej Śniadeccy, Stanisław Kostka Potocki. Kwitł teatr, związany przede wszystkim z postacią Wojciecha Bogusławskiego. Pod jego kierownictwem od 1799 r. scena narodowa Teatru Wielkiego stała się miejscem kształtowania uczuć patriotycznych. Warszawiacy mieli też dostęp do bogatego repertuaru muzyki zarówno europejskiej, jak i polskiej. W 1805 r., przy wsparciu urzędników pruskich, powstało prężnie działające Towarzystwo Muzyczne, które organizowało koncerty, szkoliło młode talenty i popularyzowało wiedzę o muzyce.

                W związku z działalnością cenzury zmniejszyła się liczba księgarń i oficyn wydawniczych, jednak dzięki wysiłkowi księgarzy powstały tzw. gabinety do czytania, zapewniające miejsce do nauki, lektury, a także twórczości pisarskiej. Informacje o zagranicznych wydarzeniach politycznych krążyły w formie ręcznych odpisów z zachodnich gazet.

Spis obyczajów. W mieście pojawiło się jednak także mnóstwo ulicznych teatrzyków, kramów i cyrków krzewiących nieambitną rozrywkę i przyczyniających się do upadku obyczajów. Pełno było awantur, bijatyk, zabaw i romansów. Na ulicach spotkać można było tańcujące niedźwiedzie, małpy, wielbłądy. Julian Ursyn Niemcewicz narzekał, że „młodzież (…) bez celu, bez hamulca żadnego (…) na biesiadach, próżnowaniu luz szalonych zabawach trwoni najdroższe pory życia”.

                Miejscem szczególnie hucznych zabaw złotej młodzieży stał się pałac Pod Blachą, w którym gospodarował książę Józef Poniatowski. Towarzystwo bawiące się tam było mocno snobistyczne i kosmopolityczne i nie cieszyło się zbytnią sympatią warszawiaków. „Jeszcze polak po polsku pisze i czyta,/Bo nie cała Warszawa blachą jest przykryta” – szydzono z megalomanii księcia Pepi. Spotkania towarzyskie arystokracji organizowano także w licznych salonach, a majętna młodzież bawiła się na zabawach aranżowanych przez zawodowych antreprenerów.

                Na wzór pruski przyjęto zwyczaj obdarowywania dzieci prezentami w wigilię Bożego Narodzenia. Warszawskim klasom średnim spodobał się także niemiecki sposób łączenia spaceru z konsumpcją wśród zieleni, co przyczyniło się do powstania wielu kawiarni i restauracji. Popularną rozrywką był hazard, a w szczególności gry karciane.

                Wzrosła przestępczość w mieście: liczba napadów rabunkowych, fałszerstw skarbowych, kradzieży i zabójstw. Policja, złożona w większości z wojskowych inwalidów i weteranów wojennych, wzywała ludność do ochotniczego udziału w walce z przestępczością. Nie dawało to jednak zbyt imponujących rezultatów.

Znów stolica. W październiku 1806 r. warszawiaków dobiegły wieści o zwycięstwie Napoleona nad Prusami pod Jeną. Dwa tygodnie później Bonaparte wkroczył do Berlina i stamtąd wydał odezwę, w której ogłosił: gdy obaczę, że [Polacy] są godni być narodem, będą nim”. W ciągu miesiąca pruskie oddziały opuściły Warszawę, do której weszły wojska napoleońskie, witane przez rozentuzjazmowany tłum. Uwolnione miasto stało się znów stolicą – Księstwa Warszawskiego – a dla jego mieszkańców nadszedł czas namiastki wolności i nowych, wojennych wyrzeczeń.

Joanna Sawicka

"Prusy wzlot i upadek"

GRAAL

Graal (inaczej Święty Graal, Sangreal) – legendarny kielich (lub misa), z którego Chrystus pił podczas Ostatniej Wieczerzy. Inna wersja głosi, że do Graala spływała krew ukrzyżowanego Mesjasza.

Święty Graal pędzla Dantego Gabriela Rossetti

Historia Graala z Walencji

Św. Wawrzyniec i Hiszpania

Papież Sykus II z powodu prześladowań, tuż przed aresztowaniem, nakazał swemu diakonowi św. Wawrzyńcowi ukryć majątek Kościoła. Wawrzyniec posłał kielich do Hiszpanii, gdzie mieszkali jego rodzice: Orencjusz i Pacjencja. Dotarł tam razem z niezachowanym listem Wawrzyńca.

Z Sueski do Walencjii

Z powodu najazdu Arabów na Hiszpanię miejsca przechowywania kielicha pilnie strzeżono. Przechowywano go najpierw w Huesca, potem kolejno w kilku miejscach, a w końcu w klasztorza San Juan de la Pena. 26 września 1933 r. król Aragonii Marcin Ludzki przeniósł Graala do swej kaplicy pałacowej w Saragossie. Jeden z jego następców Alfons V Aragoński, w 1436 r. zabrał kielich do Walencji, gdzie najchętniej rezydował.

GALL ANONIM

Gall Anonim (zmarł po 1116) – pierwszy kronikarz działający na ziemiach polskich, autor Kroniki Polskiej

Pochodzenie i okres życia

Mediewistyka nie przekazuje wiadomości o panegiryście, który sam o sobie nie pozostawił licznych informacji. Najprawdopodobniej był mnichem benedyktyńskim i pochodził z Wenecji, choć przez stulecia uznawano go za prowansalskiego mnicha. Mnich (Gall) miał być związany z kultem św. Idziego w Saint - Gilles (obecnie miasto we Francji) i klasztorem St. Gilles w Somogyvarze na Węgrzech. Przydomek Gallus został nadany Anonimowi, dzięki luźnej zapisce XVI-wiecznego dziejopisa Marcina Kromera.

Żył w czasach Bolesława IIIKrzywoustego. Do Krakowa w Księstwie Polskim mógł przybyć ok. 1089 lub 1109. Kronikę napisał prawdopodobnie na życzenie kanclerza Michała Adwańca w latach 1112 - 1116. Możliwe, że po śmierci kanclerza Michała prowadził kancelarię książęcą (łac.) capella.

Chronica Polonorum (łac.), jest dziełem (panagirykiem) o wybitnym kunszcie literackim. Określana była terminem: "dzieje książąt" (łac.) gesta ducum, czyli historia państwa opisująca losy panujących. Ma charakter moralistyczny. Przedstawia dzieje od początku dynastii Piastów, po czasy współczesne autorowi, doprowadzając je do roku 1114. Złożona z trzech części, jest dziełem literackim (nieukończonym), uzasadniającym prawa dynastii piastowskiej do panowania w Polsce. Kronika miała wytłumaczyć wiele kontrowersyjnych wydarzeń, które obarczały odpowiedzialnością ród panujący i dać pełne wyjaśnienia zgodne z polityką i interesem panującego.