GRY WOJENNE I POLITYCZNE - BRAWUROWY BATORY

Elekcja Batorego zaczęła się bardzo burzliwie. Gdy jedni ogłosili królem Polski austriackiego cesarza Maksymiliana, Jan Zamoyski zaproponował kandydaturę Anny Jagiellonki. Sęk w tym, że nie mogła rządzić sama i potrzebowała męża. Wtedy na tapetę wyjechał książę siedmiogrodzki Stefan Batory de Somlyo, który właśnie odniósł w swoim kraju głośne zwycięstwo, konfiskując przy tym wiele majątków, co cnaczyło, ze ma kasę. I tak Madziar usiadł na polskim tronie i od razu spodobał się polakom. Annie też chociaż nie dane jej było zbytnio cieszyć się meżem. Jak na owe czasy była leciwą damą (miała około pięćdziesiątki) i gdy składano monarszej parze gratulacje z okazji ślubu jakiś szlachcić mruknął: "Zródź, babo, dziecko, a ababie sto lat..." Gburowany Węgier nie miał zbytniego pociągu do płci niewieściel, a już zwłaszcza do niemłodej żony. 

NAPOLEON BONAPARTE - WIELKI WÓDZ

Napoléon Bonaparte, Napoleon I (ur. 15 sierpnia 1769 w Ajaccio na Korsyce, zm. 5 maja 1821, o 17:49, w Longwood na Wyspie Świętej Heleny) – pierwszy konsul Republiki Francuskiej 1799-1804, cesarz Francuzów w latach 1804-1814 oraz 1815, prezydent (1802-1805) i król Włoch w latach 1805-1814.

Pełny tytuł Napoleona w momencie największej potęgi, w latach 1809–1813 brzmiał: Jego cesarska i królewska mość, z łaski Boga i konstytucji republiki, cesarz Francuzów, król Włoch, mediator Związku Szwajcarskiego, protektor Związku Reńskiego etc.

Postać Napoleona wywoływała i wywołuje kontrowersje. Jest uważany z jednej strony za jednego z najwybitniejszych mężów stanu, przywódców, strategów wojny, reformatorów ustroju państwowego i prawa (Kodeks Napoleona, Code pénal), a z drugiej strony – za egotystę, tyrana i agresora.

W polskiej tradycji niepodległościowej i romantycznej, z uwagi na wiązanie z osobą Napoleona w okresie zaborów ogromnych nadziei społeczeństwa polskiego na odzyskanie niepodległości, idea napoleońska i uwielbienie dla osoby Napoleona było przejawem patriotyzmu, miłości do Ojczyzny i wyrazem poczucia tożsamości narodowej.

NIEZWYKLI ATEŃCZYCY

Drakońskie prawa :)
Ateńczycy bardzo się różnili od Spartan. Jednym z ich pierwszych władców był Drakon. Obywatele Aten uważali Spartan za barbarzyńców, choć prawa drakona były prawie tak samo okrutne. W 621r. p. n. e.  Drakon stworzył pierwszy kodeks karny. Przestępcom groziła kara śmierci za każde niemal przewinienie. Drakońskie prawa stanowiły, że:

• niewolą karany jest dłużnik, który nie zwróci długu w terminie
• śmiercią karany jest złodziej jabłek lub kapusty
• śmiercią karany jest próżniak

Drakon powiadał: "Wiem, że to niesprawiedliwe, iż drobne przestępstwa i ciężkie zbrodnie karane są tak samo. Gdybyż tylko udało mi się wymyślić karę surowszą niż śmierć..."

Siedem wieków później grecki pisarz Plutarch napisał: "Drakońskie prawa pisane były nie inkaustem, lecz krwią"

Inni Grecy uważali, że drakońskie prawa były mimo wszystko lepsze niż brak jakichkolwiek praw. (Opinii tej nie podzielali jednak ci, których Drakon zgładził).

FANTASTYCZNI BICZOWNICY :)

Niektórzy wierzyli, że najlepszym sposobem pokonania czarnej śmierci jest pokuta i wypędzenie z siebie diabła. Grupy liczące 200-300 pokutników, zwanych flagelantami, maszerowały przez całą Europę. Jedni biszowali drugich, jak również siebie przez 33 dni - co odpowiadło liczbie lat, jakie Chrystus przeżył na ziemi. Oprócz smagania się biczami o wielu rzemieniach okutych metalem umartwiali się przez:

- Niegolenie się

- Niemycie się

- Niezmienianie ubrania

- Niespanie w łóżku

- Nierozmawianie z kobietami

GRECKI PALANT :)

Grecy znali także grę polegającą na rzucaniu piłki do specjalnej małej bramki. Gra przypominała trochę krykieta,a trochę baseball.
Obrazki przedstawiajace tę grę zachowały sie na greckich wazach. Nie znamy natomiast żanych pisanych reguł. Musimy więc ustali wasne zasady. Przyjmijmy, że gra sie tak:

• Jeden z graczy ustawia się w stałej odległośći od bramki zaznaczonej na boisku
• Usiłuje piłką wcelować w małą bramkę.
• przeciwnik broni bramki i nie pozwala piłce wpaść do środka.
• następuje zmiana. Teraz drugi gracz usiłuje wcelować w bramkę. Ma dziesięć rzutów.
• Zwycięża ten, kto po dziesięciu kolejkach będzie miał więcej trafień.
• Spróbujcie jeszcze z innego miejsca.

Z malarstwa wazowego można wnioskoować, że przegrywający musiał nosić zwycięzcę na barana :D

OSTATNI KRÓL ELEKCYJNY

1763 - śmierć Augusta III Sasa
Kandydaci do tronu polskiego:
- Stanisław Leszczyński
- Jan Klemens Branicki
- popierany przez ród Czartoryskich - Stanisław Antoni Poniatowski
Nowy regulamin sejmowy:
- ograniczono liberum veto
- zniesiono obowiazek przestrzegania przez posłów instrukcji wydawanych przez sejmiki
- uchwały na sejmikach będą podejmowane większością głosów
- podstarbich i hetmanów pozbawiono podejmowania samowolnych decyzji
- stworzono komicje skarbowe i wojskowe
Stanisław August Poniatowski:
- dbał o rozwój gospodarczy
- na konferencjach spotykał się z ministrami, aby omawiać ważne sprawy państwa
1766 - Mikołaj Repin zażądał równouprawnienia dla innowierców
1797 - 2 konfederancje dysydenckie w Słucku i Toruniu:
- domagano się przywrócenia takich samych przywilejow dla innowierców jakie mieli katolicy
Konfederacja w Radomiu:
- obrona praw katolików
- sprzeciw absolutystycznych dążeń Stanisława Augusta
Kazano wywieść do Rosji Kajetana Sołtyka, Andrzeja Załuskiego i Wacława Rzełusiego, aby złamać ich opór wobec zapewnienia równouprawnienia dysydentom. Ulegli w 1768
Na sejmie uchwalono:
- prawa kardynalne ( liberum veto, wolna elekcja, przywilej wypowiadania posłuszeństwa królowi przez szlachtę)
Konfederacja Barska:
- do przywódców zgromadzenia należeli: Józef Pułaski i Michał Krasiński, którzy głosili akt "w obronie wiary i wolności"
5 sierpnia 1772 - I rozbiór Polski
Podczas Sejmu Rozbiorowego:
- powołano Radę Niestającą
- w 1773 utworzono KEN
Rosja - ziemie na wschód od Dźwiny  i Dniepru
Austria - południowa część województwa Krakowkiego i Sandomierskiego
Prusy - warmia, województwo malborskie, pomorskie, chełmińskie, bez Gdańska i Torunia

WISZĄCE OGRODY SEMIRAMIDY

Wiszące ogrody królowej Semiramidy w Babilonie. Ich niezwykłość budziła podziw współczesnych, zdumienie i wielkie zainteresowanie potomnych. Opisywali je często historycy greccy, a od czasów Aleksandra Wielkiego zalicza się je do siedmiu cudów świata. Zostały zbudowane na polecenie króla Nabuchodonozora II (604-562 p.n.e.), który podarował je swojej żonie, Amytis, ponieważ po przyjeździe do Babilonu bardzo tęskniła za bujną zielenią ojczystego kraju – Medii. Niejasne jest, dlaczego nazwano je imieniem Semiramidy, asyryjskiej królowej, która żyła dwa wieki wcześniej.

Ogrody najprawdopodobniej istniały rzeczywiście, wskazują na to wzmianki w wielu źródłach historycznych z tamtego i późniejszego okresu (pisali o nich m.in. Herodot, Strabon i Diodor Sycylijski). Ponadto wykopaliska przeprowadzone w miejscu ich hipotetycznego położenia wykazały obecność pozostałości rozległego pałacu Nabuchodonozora II jak i specjalnej konstrukcji tarasów i studni.

Założono je na wznoszących się tarasach i podtrzymywanych specjalną konstrukcją, którą tworzyły szeregi wąskich, coraz wyższych korytarzy zasklepionych kolebkowo. Każdy taras, na którym zasadzono rośliny, był izolowany smołą i powłoką ołowianą na których umieszczano warstwę odsączającą, a następnie grubą warstwę ziemi (do 2 m miąższości), w której rosły drzewa i krzewy, sztucznie nawadniane. Ogrody te zostały założone w VI lub VII wieku p.n.e. Zwisające z tarasów pnącza zakrywały mury, co sprawiało wrażenie, że te piękne rośliny zawieszone są w powietrzu. Do ich nawadniania używano wody z Eufratu, którą dostarczano na poszczególne poziomy za pomocą przemyślnego systemu kanałów i drenów.

TEZY MARCINA LUTRA

95 tez Marcina Lutra to dokument ogłoszony przez Lutra w dniu 31 października 1517 roku w Wittenberdze.
Tezy, będące wezwaniem do publicznej dysputy religijnej na temat istoty i skuteczności odpustów, miały zostać przybite do drzwi katedry zamkowej. Celem Lutra było doprowadzenie do reformy Kościoła rzymskokatolickiego, jednak cel ten nie został osiągnięty i doszło do jego podziału.

Konflikt wokół odpustów

Powód do pierwszego otwartego sporu z Kościołem dały Lutrowi odpusty, które w 1516 roku ustanowił papież Leon X. Dochód pochodzący z ich sprzedaży przeznaczony był w jednej połowie na budowę kościoła Św. Piotra w Rzymie, w drugiej na spłatę długu zaciągniętego na zakup paliusza (oznaki godności arcybiskupiej).
Handel odpustami, od dawna praktykowany, opierał się głównie na założeniu, że Chrystus i święci podczas swego życia na ziemi zrobili więcej dobrego, niż było im potrzeba do zbawienia. Nadmiar mógł zatem służyć innym do otrzymania życia wiecznego, a papież miał władzę udzielania uczynków łaski ze skarbca świętych. Ponieważ odpust otrzymywało się za pieniądze, więc tak uzyskane odpuszczenie kar za grzechy dalekie było od uczucia prawdziwej pokuty i żalu.
Wśród sprzedawców odpustów wyróżniał się dominikanin Johann Tetzel, który w szczególnie jarmarczny sposób sprzedawał listy odpustowe. Głosił, że czerwony krzyż odpustowy z herbem papieża więcej znaczy niż krzyż Golgoty, że pokuta i żal za grzechy są niepotrzebne tym, którzy kupili listy odpustowe: "Skoro pieniądz w szkatule zadzwoni, duszę z czyśćca do nieba wygoni". Nie przeciwko samym odpustom, ale takim właśnie nadużyciom, ogłosił Luter swoich 95 tez, wzywając do dyskusji nad nimi.
Dzięki rozwijającej się sztuce drukarskiej, w dwa tygodnie tezy były znane w całych Niemczech, a po miesiącu obiegły całą Europę, mimo że sam Luter nie przyłożył do tego ręki. Tezy po roku dotarły nawet do Jerozolimy.

Wybrane tezy

Teza 1: Gdy Pan i Mistrz nasz Jezus Chrystus rzecze: "pokutujcie", to chce, aby całe życie wiernych było nieustanną pokutą.
Teza 2: W żaden sposób nie można pod wyrazem "pokutujcie" rozumieć Sakramentu pokuty, to jest spowiedzi i zadośćuczynienia, które kapłan sprawuje.
Teza 13: Umierających śmierć zwalnia z pokuty; są oni prawnie wolni od wszystkich kościelnych ustanowień, bo umierają.
Teza 21: Mylą się przeto kaznodzieje odpustowi twierdząc, że przez odpust papieski człowiek staje się wolny od wszelkiej męki i zbawiony.
Teza 36: Każdy chrześcijanin, który za grzechy żałuje prawdziwie, ma i bez listu odpustowego zupełne odpuszczenie kary i winy.
Teza 43: Należy pouczać chrześcijan, że ten, kto daje ubogiemu albo wspiera potrzebującego, lepiej czyni, niż gdyby kupował odpusty.
Teza 45: Należy pouczyć chrześcijan, iż ten, co widzi ubogiego i mimo to kupuje odpust, ten nie odpust papieża nabywa, ale gniew Boży ściąga na siebie.
Teza 46: Należy pouczyć chrześcijan, iż oni, gdy nie są zbyt bogaci, powinni zatrzymać to co potrzebne dla ich domu, a nie wyrzucać na próżno na odpusty.
Teza 62: Istotny, prawdziwy skarb Kościoła to święta Ewangelia chwały i łaski Bożej.
Teza 82: Dlaczego jednak papież nie uwalnia wszystkich dusz z czyśćca z przyczyny najświętszej miłości i najwyższej potrzeby dusz, co byłoby rzeczą najsprawiedliwszą, gdy tymczasem nieskończoną ilość dusz uwolnił (on) dla podłej monety, złożonej na budowę bazyliki - a więc rzeczy małej wagi.
Teza 86: Dlaczego również nie buduje papież bazyliki św. Piotra raczej za własne niż za pieniądze biednych chrześcijan, wszakże jego majątek jest znaczniejszy od dóbr jakiegokolwiek bogatego Krassusa.
Teza 92: Więc precz z prorokami, którzy wołają: pokój, pokój, pokój, a pokoju nie ma (Ezech. 13,10.16).

KULTURA ODRODZENIA W EUROPIE

Szkoła Ateńska

Malowidło ścienne namalowane przez Rafaela w latach 1509–1510, na zlecenie papieża Juliusza II. Fresk Szkoła Ateńska znajduje się w Pałacu watykańskim w części apartamentów papieskich nazywanych Stanza della Segnatura.

Rafael ukazał na nim spotkanie wszystkich wielkich filozofów starożytności. W centrum stoją Platon i Arystoteles. Platon, z podobizną Leonarda da Vinci, pokazuje palcem niebo jako źródło wszystkich inspiracji i idei. Arystoteles wskazuje ziemię, przyrodę. Starzec leżący na schodach to Diogenes, a opierający się o blok kamienny – Heraklit, z podobizną Michała Anioła. Na malowidle pojawiają się także: Pitagoras, Sokrates, Euklides. Autor postanowił także umieścić swój autoportret – w dolnej grupie dyskutantów, na prawym brzegu fresku, w pobliżu starożytnego geografa. Nie brakuje tu sofistów i stoików, którzy promują różne poglądy na temat nauki. Przedstawienie tu różnych szkół filozoficznych ma swój przekaz. Jest to droga, która wiedzie do "Prawdy poprzez Rozum". Fragment obrazu został użyty jako okładka płyty zespołu Guns N' Roses Use Your Illusion

Człowiek witruwiański

Rysunek upowszechniony przez Leonarda da Vinci około roku 1490. Przedstawia figurę nagiego mężczyzny w dwóch nałożonych na siebie pozycjach, wpisaną w okrąg i kwadrat (łac. Homo Quadratus - człowiek kwadratowy). Rysunkowi towarzyszy tekst sporządzony tzw. pismem lustrzanym.
Z tekstu wynika, że rysunek stanowi ilustrację do fragmentu traktatu O architekturze ksiąg dziesięcioro Witruwiusza, poświęconego proporcjom ludzkiego ciała. W tym przypadku zwrócono uwagę na fakt, że wysokość dorosłego człowieka równa się w przybliżeniu szerokości jego rozstawionych ramion.
Według Witruwiusza wysokość człowieka to 10 modułów, gdzie moduł to wysokość głowy mierzona od brody do nasady włosów. Otwarta dłoń również ma długość jednego modułu. Głowa człowieka ma wielkość 1/8-1/6 od wysokości piersi do góry, do miejsca, w którym zaczynają się włosy. Od włosów do podbródka dzieli się na trzy części: w górnej czoło, w drugiej nos, w trzeciej usta z podbródkiem. Długość mierzona od nadgarstka do łokcia jest długością stopy człowieka. Stopa to 1/7 człowieka, łokieć – 1/4, pierś – 1/4, szerokość rozstawionych ramion równa wzrostowi człowieka.

Dawid

Rzeźba Michała Anioła przedstawiająca biblijnego Dawida bezpośrednio przed podjęciem decyzji o zmierzeniu się z Goliatem. Uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł renesansowej rzeźby. Obok Piety jest to jedna z najbardziej znanych rzeźb tego artysty. Rzeźba Dawida ma 4,34 m wysokości, wykonana została z dbałością o detale – artysta wyrzeźbił nawet naczynia krwionośne.

Wiosną 1501 roku, po powrocie do Florencji, Michał Anioł podpisał umowę z zarządem katedry florenckiej na wykonanie rzeźby, którą rozpoczął 13 września. Do pracy wykorzystał złom marmuru, który wcześniej był powierzony Agostinowi di Duccio. Podobno, kiedy Buonarroti zobaczył kamień, powiedział: "Widzę rzeźbę, teraz muszę tylko odrzucić to, co zbędne". Prace nad Dawidem trwały do 1504 roku.

Artysta w trakcie pracy był często krytykowany, co doprowadzało go do furii. Jeden z możnych florentczyków, Gonfaloniere Soderini, zarzucił rzeźbiarzowi, że posąg ma krzywy nos. Michał Anioł wziął w rękę odrobinę pyłu marmurowego, dłuto i zaczął niby to poprawiać nos Dawida po czym zapytał: "Czy teraz jest dobrze?" Na co usłyszał odpowiedź: "Można rzec, że teraz ta twarz będzie żyła i że to ja nadałem jej życie" odpowiedział Soderini.

Po ukończeniu, 8 marca 1504 r. posąg stanął obok wejścia do Pałacu Starego na placu della Signoria, symbolizując wolność zdobytą przez mieszkańców miasta i gotowość do jej obrony. Dawid stał tam przez 369 lat. W 1873 roku przeniesiono go do specjalnej Trybuny Dawida w Galleria dell'Accademia w celu ochrony przed gołębiami i zastąpiono kopią, która stoi tam do dziś.

Sąd ostateczny
Fresk w Kaplicy Sykstyńskiej namalowany przez włoskiego malarza, rzeźbiarza, poetę i architekta epoki odrodzenia, Michała Anioła.

Ostatnia Wieczerza

Malowidło ścienne Leonarda da Vinci, wykonane w refektarzu kościoła Santa Maria delle Grazie w Mediolanie przedstawiające Ostatnią Wieczerzę.

Malowidło powstało na zamówienie księcia Mediolanu Ludovico Sforzy. Da Vinci malował fresk przez 3 lata. Posłużył się on nietypową techniką, która okazała się nietrwała – mimo wielu renowacji fresk jest nadal w złym stanie (w maju 1999 zakończono wielką konserwację malowidła pod kierownictwem Pinin Brambilli Barcilon; prace konserwacyjne trwały pięciokrotnie dłużej niż malowanie dzieła).

Podziwiane jest głównie ze względu na zachowane w nim proporcje, oraz symetrię, wyrażoną głębią pomieszczenia, w której wraz z Jezusem ucztują apostołowie, jak również ze względu na naturalizm obrazu i bijącą z niego iluzję rzeczywistości. W cynowych naczyniach i szkle pierwotnie odbijały się szaty apostołów, lecz detale te zostały bezpowrotnie utracone.

Według włoskiego muzyka i informatyka Giovanniego Marii Pali, w obrazie "ukryty" jest zapis muzyczny krótkiego requiem.

Mona Lisa

Oraz olejny namalowany na drewnie topoli o wymiarach 77 cm × 53 cm przez sławnego malarza włoskiego renesansu, Leonarda da Vinci.

Obraz powstał w początkach XVI wieku (ok. 1503–1506), a obecnie znajduje się w paryskim Luwrze, będąc własnością rządu Francji. Jest to jeden z najsłynniejszych i najbardziej cenionych obrazów z czasów renesansu. O jego olbrzymiej wartości świadczy osobliwy rekord. Podczas przenosin na tymczasową wystawę w Waszyngtonie w 1962 roku, obraz został ubezpieczony na kwotę 100 milionów dolarów.

"Mona Lisa" jest obrazem charakteryzującym się raczej ciemnymi i chłodnymi barwami. Dominuje w nim zieleń i to zarówno w szacie samej Mony, jak i w znajdującym się za nią lesie. Kompozycja jest zdecydowanie statyczna, lecz zamknięta.

21 sierpnia 1911 obraz został skradziony z Salonu Carré w Luwrze przez 29-letniego pracownika muzeum o nazwisku Vincenzo Perrugia. Kradzież wydała się, gdy złodziej usiłować sprzedać obraz do Galerii Uffizi, co tłumaczył potem chęcią zwrócenia najbardziej znanego dzieła Leonarda ojczystemu krajowi. To spowodowało, że w oczach włoskiej opinii publicznej stał się bohaterem, w związku z czym został skazany na zaledwie 7 miesięcy więzienia, a sam obraz wrócił do Francji w 1913

SKUTKI WIELKICH ODKRYĆ

Po przybyciu do Nowego Świata rozpoczęto podbój kolejnych terenów. Przywódców tych najazdów nazywano konkwistadorami. 
Jednym z najbardziej znanych konkwistadorów był Ferdynand Cortez, który w ciągu kilku dni opanował bogate państwo Azteków. Kiedy w 1519 roku wyruszał do Meksyku, dysponował siłami składającymi się zaledwie z 600 żołnierzy, 16 koni i 14 dział. Dzięki Wierzeniom Indian konkwistadorom było łatwiej opanować ich kraj. Po opanowaniu miasta Tenochtitlan i uwięzieniu Montezumy, Hiszpanie stali się władcami całego Meksyku.
Inny hiszpański konkwistador Francisco  Pizarro wyruszył w 1531 roku na podbój państwa Inków. Na początku wyprawy dowodził oddziałem złożonym jedynie ze 180 ludzi. Żołnierze hiszpańscy wymordowali wówczas ok. 5 tysięcy bezbronnych Indian. Po pozbyciu się części elity Inków Pizarro kazał w okrutny sposób zabić ich przywódcę - Atahualpę. Stało się tak mimo to, iż władca dostarczył im wysoki okup w złocie.

Ferdynand Cortez

Fransisco Pizarro

PODRÓŻE EUROPEJCZYKÓW

Astrolabium - przyrząd nawigacyjny, służący do oznaczania położenia statku, na postawie położenia gwiazd

Karawela - większy, lżejszy 3 - masztowy statek

Busola - wskazuje kierunek rejsu

Henryk Żeglarz - portugalski podróżnik, odkrył Zielony Przylądek, Azory, Wyspy Kanaryjskie

1488 - Bartłomiej Diaz dopłynął do Przylądka Burz, nazwanego później Przylądkiem Dobrej Nadziei

1498 - Vasco da Gama dopłynął do portu Kalikat w Indiach

1492 - odkrycie Ameryki przez Kolumba

1519 - Magellan wyruszył, aby opłynąć Ziemię

1522 - do portu w Hiszpanii dopłynął tylko statek Victoria (jeden ze statków Magellana)

TAJEMNICA INKÓW - KIPU

Kipu, Quipu, Khipu (w języku keczua "węzeł") - forma trójwymiarowego zapisu stosowana przez Indian prekolumbijskiej Ameryki Południowej. Nazywane "pismem węzełkowym", ze względu na swoją formę: zbiór wykonanych z bawełny lub włosia lamy i alpaki kolorowych sznurków z supełkami. Służyło do zapamiętywania liczb (najprawdopodobniej w systemie dziesiętnym), a zapewne także i innych informacji. Opisane w magazynie Science z 12 czerwca 2005 wyniki badań wskazują, że kipu mogło przechowywać także dane nienumeryczne, takie jak nazwy geograficzne, imię twórcy lub właściciela oraz przedmiot obliczeń, co czyniłoby z niego pierwotny rodzaj pisma.
Posługiwali się nim członkowie klasy panującej oraz specjalni rachmistrze (w języku keczua khipukamayuq) z imperium Inków oraz - jak wynika z nowych odkryć - także wcześniejsze kultury Indian Ameryki Południowej z obszaru Andów. Istniało kilka odmian kipu, które umożliwiały administratorom imperium m.in. ewidencję ludności, obliczanie podatków, zapisywanie stanów magazynowych, składanie sprawozdań, przechowywanie danych historycznych, kalendarzowych, itp. Jedno kipu mogło liczyć od kilku do nawet
 2 000 sznurów.
W początkowym okresie podboju kontynentu było wykorzystywane także przez hiszpańskich kolonizatorów, służąc np. do ustalania zobowiązań podatkowych i rozstrzygania sporów majątkowych. Z czasem zostało porzucone jako "pogańskie" i wymagające korzystania z podejrzewanych o nielojalność keczuańskich rachmistrzów na rzecz pisma europejskiego. Zapomniane i w znacznej części zniszczone (współcześnie zachowało się mniej niż 1 000 egzemplarzy), przetrwało jako system ewidencyjny w uproszczonej formie na peruwiańskich wyżynach. Prekolumbijskie kipu, rozszyfrowane tylko częściowo, pozostaje obiektem badań i różniących się między sobą interpretacji. Obecnie badania nad kipu są bardzo trudne, gdyż w czasie podboju większość egzemplarzy została spalona.
Niedawne odkrycia na północnym wybrzeżu Peru wskazują, iż kipu było stosowane już przez lud Caral - jedną z najstarszych znanych obecnie prekolumbijskich cywilizacji istniejących przed ok. 5 000 lat. Byłoby więc jednym z najstarszych - obok pisma klinowego z Mezopotamii - systemów zapisywania informacji na świecie.
Ciekawostką jest "polski wątek kipu", czyli legendarna opowieść o inkaskich uciekinierach w Europie oraz kipu ukrytym przez nich na zamku w Niedzicy, odnalezionym w 1946 r. przez ostatniego ich potomka, wicemarszałka Sejmu Andrzeja Benesza (opisana w kilku książkach i opowiadana przez przewodników z Niedzicy). Zgodnie z przekazem w XVIII wieku na terenie Polski miał zostać ukryty w formie depozytu przeznaczony na sfinansowanie planowanego w Peru powstania skarb Inków, z którym kipu to miałoby mieć jakiś związek.
Według artykułu Kipu: uchylony rąbek tajemnicy odczytane zostały tylko zapisy liczbowe (najprawdopodobniej ułamki dziesiętne), ale nadal nie wiadomo w jaki sposób zapisywane były nazwy zwierząt, nazwy geograficzne, nazwy własne czy też ważniejsze informacje. Istnieje też hipoteza, że aby odczytać zapis kipu trzeba było mieć dodatkowe informacje przekazywane droga ustną poprzez posłańców.

POWTÓRKI DO TESTU

1444 r. – bitwa pod Warną
1466 r. – II pokój Toruński
1413 r – zawarcie unii w Horodle
1453 r. – zdobycie Kosntantynopola przez Turków

unia personalna – unia zawarta między Polską, a Litwą w 1385, obydwa państwa były związane ze sobą osobą władcy
pospolite ruszenie – powoływanie ludności miast pod broń

Trzy korzyści, jakie Litwa uzyskała w wyniku zawarcia unii w Krewie:
• przyjęcie chrześcijaństwa
• Polska jako sojusznik do wojny z Zakonem Krzyżackim
• szlachta Litewska myślała, że dostanie takie same przywileje co szlachta Polska

Jan Hus  - teolog i rektor uniwersytetu praskiego, przywódca ruchu reformatorsko – narodowego
Mikołaj Trąba – pisarz polityczny i prawnik, autor „Memoriału o urządzeniu Rzeczypospolitej”
Jan Ostroróg – prymas Polski, przewodniczył polskiej delegacji na soborze w Konstancji

Przyczyny kryzysu  w Europie
- epidemia "czarnej śmierci", która pochłonęła 1/3 mieszkańców Europy
- bitwy stoczone w czasie wojny stuletniej
- zatrzymanie się handlu i rozwoju państw
- inne klęski spowodowane nieurodzajem

1385 r. – zawarcie Unii w Krewie

1411 r. – podpisanie I pokoju Toruńskiego

1444 r. – bitwa pod Warną

1454 r. – rozpoczęcie wojny trzynastoletniej

inkorporacja – przyłączenie obcego terenu do własnego państwa

husytyzm – ruch reformatorsko – narodowy zapoczątkowany przez Jana Husa

Trzy korzyści, jakie Polska uzyskała w wyniku zawarcia unii w Krewie:

• sojusznik do walki z zakonem

• handel ze wschodem

• powiększenie swoich majątków przez szlachtę..

Paweł Włodkowic – profesor prawa wygłosił przemówienie na soborze w Konstancji

Jan Długosz – historyk, autor dzieła „Roczniki”

Iwan IV Groźny – pierwszy władca Rosji,     

Dwa postanowienia drugiego pokoju toruńskiego.

Z terenów zatrzymanych przez Krzyżaków utworzono polskie lenno – Prusy Zakonne 

Ziemie odzyskane nazwano Prusami Królewskimi

GERONIMO

 Geronimo właściwie Goyahkla lub Goyathlay (w języku apache Ten, który ziewa) (ur. 16 czerwca 1829, zm. 17 lutego 1909) – jeden z wodzów Indian Chiricahua.

Biografia

Urodził się w 1829 (wg innych źródeł w 1823 roku) w obozowisku Apaczów Bedonkohe nad rzeką Gila na meksykańskim wówczas pograniczu dzisiejszych stanów Nowy Meksyk i Arizona. Imię Geronimo nadali mu Meksykanie. Na wojenną ścieżkę wkroczył w 1858 (według innych źródeł w 1850) roku, po tragicznej śmierci matki, żony i trojga swoich dzieci z rąk meksykańskich żołnierzy w Janos w stanie Chihuahua. W wyniku napadu zginęło około 25 dzieci i kobiet, a ponad 50 zostało uprowadzonych. Ta rodzinna tragedia sprawiła, że stał się bezlitosny wobec meksykańskich, a później także dla ścigających go amerykańskich żołnierzy.

Chociaż był człowiekiem pogodnym, przywiązanym do rodziny i posiadającym zdolności szamańskie (umiał leczyć ludzi i przewidywać przyszłość), zasłynął przede wszystkim ze zwycięskich walk podjazdowych na meksykańsko-amerykańskim pograniczu i przypisywanego mu okrucieństwa. Nie pochodził z rodziny wodzów, ale liczne sukcesy wojenne zyskały mu wielu zwolenników. Znał dobrze hiszpański i język Komanczów, ale z jednymi i drugimi zmuszony był częściej walczyć, niż rozmawiać, unikając początkowo konfliktów z Amerykanami.

Po odkryciu złota w Nowym Meksyku w latach 60. i 70. XIX w. walczył z Amerykanami pod wodzą takich apackich wodzów, jak Cochise i Juh. W 1886 roku dowodzonych przez niego wojowników obwiniano o zabicie na terenie stanu Sonora łącznie około 600 Meksykanów. W 1872 roku w Arizonie utworzono rezerwat Chiricahua dla Apaczów Cochise'a. Rezerwat ten został zlikwidowany w 1876, a jego mieszkańców przesiedlono do San Carlos. Geronimo uciekł wtedy do rezerwatu wodza Victorio w Ojo Caliente w Nowym Meksyku. Tam też poniósł jedną z nielicznych porażek z armią USA. Po próbie zdobycia siłą zapasów żywności zatrzymano go i zesłano do więzienia w San Carlos w Arizonie.

Zwolniony, od kwietnia 1878 do końca 1879 roku przebywał w Meksyku, wspomagając Victoria i napadając na Meksykanów, a następnie powrócił do San Carlos. Geronimo przebywał przez dwa lata w rezerwacie, jednak jesienią 1881 roku postanowił ponownie chwycić za broń i wraz ze swymi ludźmi wyruszył w góry Sierra Madre. Wiosną 1882 roku poprowadził bezprecedensową wyprawę na rezerwat San Carlos, zabijając szefa policji i nakłaniając tamtejszych Apaczów z wodzem Loco do opuszczenia go. W maju 1883 roku w pościg za nim wyruszył oddział amerykańskiej kawalerii dowodzony przez generała George'a Crooka (przez Indian zwanego Siwym Wilkiem). Crook skłonił go do powrotu do rezerwatu na początku 1884 roku.

W maju 1885, używając podstępu - rozpuścił plotkę o rzekomej śmierci oficera kawalerii i grożących w związku z tym aresztowaniach wśród Indian - wyprowadził ponownie swoich współplemieńców z rezerwatu w góry północnego Meksyku. Przez siedemnaście miesięcy wojownicy zabijali napotkanych białych i kradli konie. Część Apaczów miała jednak dość uciekania i dobrowolnie powróciła do rezerwatu. Pod koniec marca 1886 roku doszło do spotkania Geronima z generałem Crookiem, po którym wódz zgodził się na powrót do rezerwatu. Kilka dni później pewien handlarz wódką sprzedał Indianom alkohol i wmówił im, że wojsko zamierza powiesić Geronima. Wówczas wódz kolejny raz zbiegł z garstką swych najwierniejszych zwolenników w góry.

Kiedy władze federalne zażądały przerwania negocjacji i bezwarunkowej kapitulacji Apaczów, na miejsce Crooka skierowano gen. Nelsona Milesa. 4 września 1886 roku Geronimo i 38 jego ludzi poddali się gen. Milesowi w Kanionie Szkieletów w Arizonie. Wszyscy - nawet kobiety i dzieci, a także apaccy zwiadowcy na służbie armii USA - byli później trzymani jako jeńcy wojenni na Florydzie, potem w Alabamie i w końcu (od jesieni 1894 do 1909 roku) w Fort Sill na Terytorium Indiańskim (dziś Oklahoma).

W rezerwacie Geronimo zajął się z czasem uprawą roli, chętnie pokazywał się publicznie (np. na Wystawie Światowej w St. Louis w 1904 roku i na inauguracji prezydenta Roosevelta rok później) i fotografował się. Nie stronił od hazardu i alkoholu. Zmarł 17 lutego 1909 roku w Fort Sill w wieku 80 lat.

Geronimo stał się jednym z najbardziej znanych historycznych wodzów indiańskich, bohaterem licznych legend, powieści i westernów. Jego imieniem nazwano m.in. amerykański okręt (USS Geronimo, zbudowany w 1943 roku) i serwer aplikacji sieciowych z firmy Apache Software Foundation. Jego życie opisuje m.in. biografia Geronima żywot własny, spisana przez S.M. Barretta (wyd. polskie Iskry 1975).

OSMAN I

Osman I, osm. عُثمَان ʿUthmān (ur. ? - zm. ok. 1324) – eponimiczny założyciel dynastii Osmanów, panujący od ok. 1299 do ok. 1324.

Według źródeł był synem Ertogrula, po którym odziedziczył tytuł beja okręgu Söğüt w północno-zachodniej Anatolii. Początkowo był wasalemSeldżuków. Jako władca marchii pogranicznej organizował najazdy na ziemie Bizancjum. Z czasem uniezależnił się. W latach 1301-1303 podbił ziemie sąsiednich plemion wraz z miastem Eskişehir. W 1302 r. pobił wojska bizantyńskie dowodzone przez Mouzalona pod Bapheus (Vafevs), niedaleko od murów Nikomedii. Wyprawa współcesarza Michała IX przeciw Osmanowi przyniosła opłakane rezultaty wskutek dezercji najemnego kontyngentu Alanów. Prowadząc agresywną politykę podbojów i korzystając z osłabienia Bizancjum, Osman szybko powiększał obszar swojego państwa. Błyskotliwa kampania Rogera de Flor i Kompanii Katalońskiej przeciw Turkom na zachodzie Azji Mniejszej z roku 1304 ominęła terytoria pozostające pod władzą Osmana, nie przynosząc mu uszczerbku; osłabiła natomiast jego rywali, emirów Sasana, Menteşe, Aydına i Alişıra

NONSENSOPEDIA.PL - wojna stuletnia

Wojna stu(szesnasto)letnia – wojna między Anglią, a Francją (i okresowo innymi) (1337-1453), znana jako najdłuższa wojna w historii. (I tak rozbiory były dłuższe!)

Geneza konfliktu

Powód wojny jest dość zawiły, tak że nawet Norman Davies nie do końca rozumie o co chodzi, ale może jesteś od niego lepszy? Król Francji odwalił kitę, a że miał sporo krewnych, a żadnego syna, końcówka musi być oczywista. W Anglii Edzia drugiego wtrąciła do lochu jego kochana żonka, a na tronie usadziła jego syna, Edzia numer trzy (nawiasem było ich jeszcze pięciu). Tak więc...

Przebieg wojny

Wbrew wszelkim pozorom wojna stuletnia trwała 116 lat, co jest kapkę nielogiczne, ale trzeba się przyzwyczaić. Okresowo do balangi dołączały się inne państwa, np. Aragonia, Burgundia i Szkocja, ale zawsze prali się Francuzi i Anglicy. Podczas wojny ujawniły się naprawdę wybitne osobowości, takie jak Edward Czarny Książę, świetny dowódca, który nie był Murzynem, alboJoanna d'Arc, młodociana specjalistka od demagogii.

Ale po kolei. Anglicy zniszczyli przy pomocy Royal Navy te marne francuskie łódki i wylądowali w Calais. Byli tak straszni (podobno z powodu brudu), że miasto poddało się bez walki... Później były bitwy pod Crecy i Poitiers, w których angielscy łucznicy okazali się bez wątpienia lepsi (spytajcie żony ówczesnych szlachciców). Jatka trwała, i trwała, i trwała, i trwała... Aż wreszcie Anglicy zdołali narzucić pokój Francuzom, podporządkowali ich sobie (Sacre bleu!) i zapewnili sukcesję. Jednak...

Koniec wojny

Joanna d'Arc uznała, że fajfokloki są do dupy, wymyśliła religijne hasła pełne demagogii (skąd my to znamy...) i przy niewielkiej pomocy armii króla delfina Karola VII Anglicy dostali sromotnie w dupę. Stracili Normandię i Akwitanię i swą silną pozycję, ale przynajmniej zostało im Calais (które i tak też później stracili...). No i zachowali tytuł królów Francji, także dziś jedynymi królami Francji są królowie angielscy. Fajno, nie?

II POKÓJ TORUŃSKI

POSTANOWIENIA POKOJU

Ziemie inkorporowane do Królestwa Polskiego

·         Królestwo Polskie odzyskało Pomorze Gdańskie z Gdańskiem (jako Prusy Królewskie), ziemię chełmińską i ziemię michałowską

·         Polska uzyskała Warmię i Powiśle z Żuławami, a w ich obrębie miasta pruskie, m.in. Malbork i Elbląg

Zobowiązania wielkiego mistrza krzyżackiego

·         każdy nowo obrany mistrz miał w ciągu 6 miesięcy złożyć królowi polskiemu hołd lenny

·         wielki mistrz stawał się senatorem królewskim, zobowiązanym do uczestnictwa w radzie królewskiej na wezwanie władcy polskiego z prawem udziału w elekcji nowego władcy włącznie

·         wielki mistrz miał obowiązek udzielenia pomocy zbrojnej Polsce i był ograniczony w sprawach polityki zagranicznej na rzecz króla polskiego

Inne

·         traktat zabraniał Krzyżakom zabiegania o zwolnienie z przysięgi wierności, składanej królowi polskiemu i korzystania z ewentualnie udzielonego zwolnienia

·         skład Zakonu, do połowy stanu miał być werbowany spośród poddanych Królestwa Polskiego, tj. Korony i królewskiej części Prus

·         traktat zapewniał amnestię dla poddanych króla polskiego i Zakonu

·         zapewniał swobodę kontaktów handlowych na terenach całych Prus

·         dokonano sekularyzacji biskupstwa chełmińskiego, poddając je zwierzchnictwu arcybiskupa gnieźnieńskiego, sekretarza królewskiego Wincentego Kiełbasy.

·         biskupstwo pomezańskie nie uległo sekularyzacji, ale zostało również oddane pod zwierzchnictwo – tym razem tylko dożywotnio – Wincentego Kiełbasy

·         traktat miał być potwierdzony przez papiestwo, które formalnie utrzymywało zwierzchnictwo nad Prusami

Ziemie lenne Królestwa Polskiego zorganizowano w Prusach Zakonnych, ze stolicą w Królewcu.

Akt II pokoju Toruńskiego

DZIEWICA ORLEAŃSKA

Joanna d'Arc (fr. Jeanne d'Arc, IPA: /ʒan daʁk/), Dziewica Orleańska (ur. prawdopodobnie 6 stycznia 1412 w Domrémy-la-Pucelle, zm. 30 maja1431 w Rouen) – francuska bohaterka narodowa, święta Kościoła katolickiego, patronka Francji. Podczas wojny stuletniej poprowadziła armię francuską do kilku ważnych zwycięstw twierdząc, że działa kierowana przez Boga. Pośrednio przyczyniła się do koronacji Karola VII. Została schwytana przez Burgundczyków i przekazana Anglikom, osądzona przez sąd kościelny i spalona na stosie w wieku 19 lat. 24 lata później papieżKalikst III dokonał rewizji decyzji sądu kościelnego. Uniewinnił ją i uznał za męczennicę. Została beatyfikowana w 1909 roku i kanonizowana w 1920.

Joanna twierdziła, że otrzymała widzenie od Boga, podczas którego dostała polecenie wydobycia ojczyzny spod panowania angielskiego w trakcie wojny stuletniej. Chcąc wypróbować jej prawdomówność, niekoronowany król Karol VII wysłał ją do oblężonego Orleanu. Po doprowadzeniu do zniesienia oblężenia miasta w ciągu zaledwie dziewięciu dni uzyskała powszechny szacunek i przezwyciężyła lekceważącą postawę weteranów. Kilka kolejnych zwycięstw doprowadziło do koronacji Karola VII w Reims i rozstrzygnęło spór o sukcesję tronu Francji

Życie

Joanna była córką Jacka z Ars i Izabeli Romee w Domremy, wsi wówczas leżącej w księstwie Bar (później dołączonej do prowincjiLotaryngia i przemianowanej na Domrémy-la-Pucelle). Rodzice Joanny byli właścicielami około 50 akrów (0,2 km²) ziemi. Nie wystarczało to na utrzymanie rodziny, więc jej ojciec uzupełniał dochody dodatkową pracą jako wiejski urzędnik. Ich okolica, znajdująca się na północno-wschodnim skrawku terytorium Francji, mimo że zewsząd otoczona przez ziemie burgundzkie, wciąż pozostawała wierna koronie francuskiej. Teren ten ustawicznie nękały najazdy Burgundczyków i raz wieś Domremy została spalona.

Joanna w rodzinie otrzymała głębokie wychowanie religijne. Była nadzwyczaj pobożnym i ponad swój wiek poważnym dzieckiem. W trzynastym roku życia złożyła ślub dziewictwa. Na procesie zeznała, że ma 19 lat, a więc można przypuszczać, iż urodziła się w roku 1412. Zeznała również, że swoje pierwsze widzenia miała w wieku 12 lat, gdy była sama na polu. Mówiła, że płakała, gdy głosy odeszły, gdyż były bardzo piękne. Podczas procesu relacjonowała, że święty Michał Archanioł, święta Katarzyna i święta Małgorzata powiedzieli jej, iż Bóg chce wypędzić Anglików z ziem francuskich i doprowadzić Delfina do Reims, aby tam koronować go na króla Francji.

W wieku 16 lat poprosiła krewnego Duranda Lassois, aby zaprowadził ją do pobliskiego Vaucouleurs, gdzie u dowódcy garnizonu, hrabiego Roberta de Baudricourta, złożyła wniosek o zgodę na wizytę na francuskim dworze królewskim w Chinon. Sarkastyczna odpowiedź Baudricourta nie odstraszyła Joanny. Wróciła w styczniu następnego roku, tym razem uzyskując wsparcie dwóch mężczyzn o wysokiej pozycji: Jeana de Metz i Bertranda de Poulengy. Przy ich poparciu dostała się na drugą rozmowę do Roberta de Baudricourta, w sam dzień bitwy pod Rouvray. Joanna powiedziała mu: "W imię Boga, zbyt się ociągasz z wyprawieniem mnie, gdyż dziś szlachetny Delfin poniósł ciężką stratę niedaleko Orleanu; będzie z nim gorzej, jeżeli mnie do niego nie wyślesz"^[. Po chwili przepowiednia o ciężkiej porażce Karola VII okazała się prawdą, w tej sytuacji dowódca garnizonu przyznał jej eskortę, tak by bezpiecznie dotarła do Chinon.

Miejsce urodzenia Joanny D'arc

Egzekucja

Herezja była przestępstwem, za które groziła kara śmierci. Joanna zgodziła się podczas egzekucji mieć na sobie ubiór kobiety, jednak w więzieniu ciągle nosiła strój męski, jako obronę przed molestowaniem. Powodem tego mogło być również skradzenie jej damskiego ubioru. Przez cały czas procesu Karol VII nie zrobił nic by ją ratować, gdyż zależało mu na śmierci Joanny.

24 maja odbyła się ostatnia scena procesu na cmentarzu St-Ouen, na którym urządzono dwa wzniesienia: jedno zajmowali sędziowie z biskupem, drugie Joanna, stos był już przygotowany. Joanna rzekła: "Poślijcie wiadomość o moim postępowaniu i moich odpowiedziach Ojcu Świętemu, któremu po Bogu najzupełniej się poddaję". Odpowiedziano jej: "Papież daleko stąd mieszka i powinnaś się poddać biskupowi, który tu jego miejsce zajmuje". Joanna milczała na trzykrotne wezwanie. Następnie przeczytano wyrok, po czym zaraz miała być wydana w ręce kata. Okłamano ją mówiąc, że jeżeli nie podpisze dokumentu, który jej podano trafi do piekła. Joanna jednakże będąc analfabetką nie rozumiała treści tego dokumentu, dlatego podpisała go znakiem krzyża. Dokument ten był dokumentem z dwunastoma punktami oskarżenia Joanny. Po tym jak Joanna rzekomo przyznała się do winy egzekucję wstrzymano. Biskup zdjął z niej ekskomunikę, lecz skazał na dożywotnie więzienie, aby mogła odpokutować popełnione grzechy. Poprowadzono ją do poprzedniego więzienia. Dnia 27 maja biskupowi doniesiono, że Joanna znowu nałożyła ubranie męskie. Biskup udał się do więzienia i zastał Joannę siedzącą w ubraniu męskim i zalaną łzami. Rozegrał się pomiędzy nimi następujący dialog: Biskup zapytał:"Dlaczego nałożyłaś suknie męskie?" Joanna odpowiedziała:"Bo uważam to za właściwe, dopóki się znajduję między mężczyznami". Biskup:"Czy znowu ci się ukazują twoi święci?" Joanna :„Powiedzieli mi, że źle postąpiłam, zapierając się swego posłannictwa, lecz nie rozumiałam, co dokument ów zawierał". Biskup:„Wierzysz zatem, że te głosy od Boga pochodzą?". Joanna:„Istotnie pochodzą one od Boga ". Sprawa Joanny wróciła do poprzedniego stanu. Biskup, wychodząc z więzienia, powiedział do Anglików: "skończona z nią sprawa"..

30 maja 1431 r. był ostatnim dniem życia Joanny. Rankiem wyspowiadała się i przyjęła Komunię świętą. Około 9 godziny wyruszono na wielki rynek rybny, gdzie był już ułożony wysoki stos. Świadkowie tak opisują scenę egzekucji: przywiązana do wysokiego słupa w Vieux-Marche w Rouen poprosiła dwóch księży, księdza Martina Ludvenu i księdza Isabarta de la Pierre, aby trzymali przed nią krucyfiks. Jeden z chłopów wykonał również mały krzyż, który zawiesiła na przedzie sukni. W milczeniu wysłuchała wyroku, potem głośno przebaczyła swoim nieprzyjaciołom, prosiła obecnych, aby się za nią modlili, i dodała: "głosy moje od Boga pochodziły i wszystko, co czyniłam, było z rozkazu Bożego"; skonała w płomieniach, wymawiając imię Jezusa. Kat Geoffroy Therage później powiedział, że „bardzo bała się, że będzie potępiona”.

Po tym jak jej ciało uległo spaleniu, Anglicy zagrabili pozostałe po niej zwęglone szczątki i ukazali ludziom, tak by nikt nie twierdził, że uciekła żywa. Następnie spalili je jeszcze raz, tak by uniemożliwić ludziom gromadzenie jej relikwi. Potem Anglicy pozostałe popioły wrzucili do Sekwany.

Wszyscy jej niesprawiedliwi sędziowie zginęli nędzną śmiercią, tak jak im to Joanna przepowiedziała